در این پژوهش، اطلاعاتی دربارهی طوایف آلار، اوراتلی و شاهسون که در شکلگیری قومیت آذربایجان نقش بسزایی داشتهاند، ارائه میشود. در این بررسی، آداب و رسوم، فولکلور و باورهای دینی طایفه آلار در مناطق مختلفی چون بوریات، قرقیزستان و جمهوری آذربایجان مورد تحلیل قرار گرفته است. همچنین شجرهنامه این اقوام، بر پایه اصول بینالمللی نسبشناسی، شامل خاندانها، شخصیتها و ریشههای قومی آنها تحلیل میگرد تا قوم آذربایجان بهتر شناخته شود.
واژهی «شجره» در زبان عربی بهمعنای درخت است و شجرهنامه به فهرستی گفته میشود که ساختار یک خاندان یا قبیله و میزان پیوندهای خانوادگی را مشخص میکند. علم شجرهنامهنویسی یا «نسبشناسی» یکی از شاخههای مطالعات تاریخی است که پیشینه اقوام مختلف را بررسی میکند. در بسیاری از فرهنگهای دنیا، از جمله اروپا، آمریکا، آسیا و جهان اسلام، حفظ و نگهداری شجرهنامهها نشانهای از غرور و افتخار قومی تلقی میشود.
ضربالمثلی قدیمی میگوید: «کسی که خود را نشناسد، دیگران را نخواهد شناخت.» این گفته اهمیت شناخت ریشههای تاریخی و خانوادگی را بیان میکند. در آمریکا، مهاجران قرون گذشته، شجرهنامههای خود را بهصورت کتبی حفظ میکردند. ملتهایی مانند انگلیسیها، فرانسویها، آلمانیها، اسکاندیناویها و اسلاوها، با ثبت دقیق تبار خود، تاریخ حماسیشان را پاس داشتهاند. در ایران نیز آثاری همچون شاهنامه و در جهان عرب، کتابهای اسلامی به شجرهنامهها توجه داشتهاند.
- قوم آذربایجان
- در میان طوایف ترکزبان، قوم اغوز جایگاه ویژهای دارد. اغوزها که شامل ترکهای جمهوری آذربایجان، ترکیه، ترکمنستان، گگائوزها و تاتارهای کریمه میشوند، دارای شجرهنامههای دقیقی هستند. محمود کاشغری در کتاب دیوان لغاتالترک، ۲۴ طایفهی اغوز را معرفی کرده است. همچنین آثاری مانند قوتادغو بیلیک، ددهقورقود و متون عصر صفوی، بازتابدهنده هویت و فرهنگ این قوم هستند.
- طوایف بیات، قاجار، گور، اوشار و آلا، همچنان در زبان و جغرافیای فرهنگی مردم دیده میشوند و سهم بزرگی در حفظ اصالت ترکتباران دارند. در سدههای اخیر نیز پژوهشگران متعددی چون آ. س. سُمباتزاده و ق. قیبولایف، در بررسی نامهای جغرافیایی و نژادشناسی، اصالت اغوزی ملت و قوم آذربایجان را مورد تأیید قرار دادهاند.
- با وجود تعامل فرهنگی با ملتهای ایرانیتبار، مغولتبار و دیگر اقوام همسایه، قومیت، زبان، آدابورسوم و فولکلور قوم و مردم آذربایجان ریشه در فرهنگ اصیل ترک دارد. این کتاب گامی است در جهت شناخت عمیقتر این ریشهها و بازشناسی میراث فرهنگی اقوام اغوز.
دیدگاهها